Het is weer zover, de eindexamens zijn begonnen. In het hele land zitten middelbare scholieren gebogen over examenbundels. Wekenlang draait alles om leren, plannen en hopen dat vooral de vragen voorbij komen die je nét wat beter hebt voorbereid.
Dat de examentijd een indrukwekkende tijd is in ons leven, zie je terug in onze dromen. Zelfs als we al jaren klaar zijn met school, kunnen we ons in onze dromen opeens weer in een examenlokaal bevinden. Met alle spanning, zorg en paniek die daarbij hoort.
Existentiële paniek
‘Plotseling zit ik weer in een klaslokaal van vroeger. Voor me ligt een examenblad. Ik kijk ernaar en vraag me af of ik dit vak ooit heb gevolgd. Ik ben volledig blanco. Om mij heen schrijft iedereen alsof hun leven ervan afhangt. Ik raak in paniek en denk alleen maar: ‘Hoe ben ik hier beland?!’
Zomaar een examendroom van iemand die zijn schooltijd al lang achter zich heeft gelaten. Wat me altijd weer opvalt is hoe vaak deze dromen voorkomen, hoe universeel ze zijn. Hoe bang we blijkbaar zijn om te falen, door de mand te vallen of niet goed genoeg te zijn. Bang om kennis tekort te komen. Alsof die existentiële paniek van toen nog steeds in ons leeft. Niet voor niets horen examendromen bij de meest voorkomende dromen.
Wanneer verschijnen examendromen?
Als je een examendroom krijgt, kan het zijn dat je je in een periode bevindt waarin je het gevoel hebt op de proef gesteld of beoordeeld te worden. We kennen allemaal wel het gevoel dat je moet presteren, dat je ‘getest’ wordt in het leven. Dit kan gaan over werk, over relaties, over een keuze die je wilt maken. En ook over de druk die je jezelf oplegt. Dat er iets is waar je van jezelf per sé in moet slagen. Het is niet zo gek dat op zulke belangrijke momenten examendromen verschijnen, want op weinig plekken in ons leven is diezelfde spanning meer aanwezig dan in het examenlokaal. Zo droomde ik zelf de eerste jaren van mijn werkzame leven regelmatig dat ik onverwacht dezelfde middag nog examen moest doen. Zonder enige voorbereiding. Ik voelde mij destijds dan ook regelmatig ‘in het diepe gegooid’.
Bij alle examendromen die wij krijgen ingezonden, valt op dat het zelden gaat om een droom waarin je het examen glansrijk haalt. Vrijwel altijd is er iets mis. Je komt te laat. Je zit in de verkeerde zaal of je kunt de zaal niet vinden. Je hebt het examen niet voor kunnen bereiden of je pen doet het opeens niet meer. Je moet examen doen in een vak dat je allang hebt gehaald, zonder dat je snapt waarom. Of je ontdekt halverwege dat het examen in een compleet andere taal is.
Waar kun je op letten?
Zoals met alle dromen, is het ook bij examendromen van belang om heel precies naar de details te kijken. De informatie uit de droom kun je vrij letterlijk nemen. Te laat komen voor een examen kan gaan over veel druk voelen, ervaren dat je te weinig tijd hebt. Beland je in de droom in een verkeerde zaal, dan kun je je afvragen of je wel op de juiste plek zit als het om deze ‘test’ gaat. En als je in de droom niet goed bent voorbereid, dan kan het zijn dat je je in jouw leven in een situatie bevindt die meer voorbereiding vraagt. Dit kan bijvoorbeeld gaan om iets nieuws zoals een sollicitatiegesprek, of een bepaalde keuze waar je voor staat.
Als je droomt dat je een examen moet maken dat je al lang hebt gehaald, dan kan het zijn dat de droom je laat zien dat je je geen zorgen hoeft te maken. Dat je meer vertrouwen in jezelf mag hebben. Je hebt in werkelijkheid immers de kennis al in huis. En een droom over een examen in een andere taal kan duiden op onbegrip. Vraagt de situatie om meer inzicht of kennis? Of past het je niet, is het ‘niet jouw taal’?
De andere kant van de examendroom
De opluchting na een examendroom is vaak groot. Het hoeft niet meer, het was gelukkig maar een droom! En toch, hoe gek het voor sommigen van ons ook klinkt, incidenteel komt het voor dat iemand met een gevoel van nostalgie wakker wordt na een examendroom. Er kan iets in zitten waar je naar terug verlangt. Examens zijn stressvol, maar ook overzichtelijk. Je weet tenminste waar je aan toe bent. Hoe beter jouw voorbereiding, hoe groter de kans van slagen. In het leven komen we situaties tegen, die onverwacht of chaotisch zijn. Waar je je niet altijd op kunt voorbereiden. En waar het ook niet altijd duidelijk is of je gaat ‘slagen’ of niet.
En jij?
Een examendroom kun je zien als een uitnodiging aan jezelf. Je kunt jezelf afvragen waar je spanning of een oordeel van anderen over voelt. Sta je voor een keuze of een overgang? Mag je je meer voorbereiden op iets? Is er iemand die je continu ‘de maat’ neemt of leg je de lat misschien te hoog voor jezelf? Hoe zou je hier op een meer ontspannen manier mee om kunnen gaan?
Tot slot: uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat studenten die dromen over examen doen beter presteren dan studenten die hier niet over dromen. Toch fijn om te weten als je nu echt in de examenperiode zit en examendromen hebt. En ook als je geen dromen onthoudt: wij wensen iedereen die nu examens heeft veel succes!
Door: Anita van der Kooi